Ten serwis wykorzystuje pliki cookie w celu ułatwienia nawigacji i lepszego dostosowania strony do preferencji użytkownika. Pliki te można zablokować w dowolnym momencie, zmieniając ustawienia przeglądarki internetowej.

Dowiedz się więcej.
Pioneer Pekao Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A.
Jesteś w: Poradnik > Globalne wyzwanie, różne rozwiązania

Globalne wyzwanie, różne rozwiązania

Powrót »
Dodano: 08.11.2016
Globalne wyzwanie, różne rozwiązania

Starzenie się społeczeństw oraz jego ekonomiczne i społeczne konsekwencje to nie tylko jedno z największych wyzwań, przed którymi stoi świat. To także prawdziwy test efektywności systemów emerytalnych. Są kraje, które na ten proces przygotowały się lepiej niż inne. Dania, Holandia i Australia – to m.in. tam warto szukać inspiracji dotyczących tego, jak reformować obowiązkowy filar ubezpieczeń społecznych i upowszechniać dobrowolne oszczędzanie na emeryturę.

Dania jest nie tylko ojczyzną najsłynniejszych klocków świata, lecz także jednego z najlepszych systemów emerytalnych. To właśnie nasz bałtycki sąsiad już czwarty rok z rzędu piastuje tytuł lidera Global Pension Index, najbardziej przekrojowego zestawienia systemów emerytalnych na świecie. Ranking, przygotowywany od siedmiu lat przez Australian Centre for Financial Studies i firmę Mercer, obejmuje 25 krajów zamieszkałych przez 60% światowej populacji. Na podium w 2015 roku znalazły się także Holandia (ocena A) oraz Australia (B+). Wysoko ocenione zostały również rozwiązania obowiązujące w Szwecji, Szwajcarii, Finlandii, Kanadzie, Chile i Wielkiej Brytanii. Polska z oceną C znalazła się na 15. miejscu w gronie 25 badanych państw.

O końcowym wyniku w rankingu decyduje poziom ponad 40 wskaźników oddających adekwatność, wypłacalność i wewnętrzną spójność modeli obowiązujących w poszczególnych krajach. Autorzy raportu zastrzegają, że nie ma jednego uniwersalnego rozwiązania, które mogłoby być skopiowane we wszystkich krajach świata. Najlepsze systemy emerytalne mają jednak, ich zdaniem, wiele wspólnych cech, które mogłyby stanowić inspirację dla krajów, które chcą na poważnie zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest proces starzenia się społeczeństwa (szczegóły – infografika „Przepis na idealny system emerytalny”).

 

Przepis na idealny system emerytalny 

Eksperci tworzący ranking są przy tym zgodni, że trendy demograficzne wymuszają odejście od tradycyjnego systemu opartego na trzech filarach (państwowym, obowiązkowym kapitałowym i dobrowolnym). Złożoność współczesnych procesów społecznych i gospodarczych wymaga rozbudowy dotychczas obowiązującego modelu o dwie dodatkowe „nogi”, wzorem rozwiązania zaproponowanego dekadę temu przez ekspertów Banku Światowego – Roberta Holzmanna i Richarda Hinza. Dodatkowy filar zero to gwarantowana przez państwo minimalna emerytura (dla wszystkich lub spełniających określone wymogi), filar czwarty – aktywa ulokowane poza systemem emerytalnym, które mogą zapewnić dodatkowe wsparcie finansowe na jesień życia (oszczędności, nieruchomości, kosztowności itp.).

Polska stoi przed wyzwaniem wzmocnienia trzeciego i czwartego filaru. Historia nie pozwoliła nam na wielopokoleniową akumulację kapitału i aktywów, a zmniejszenie dystansu między nami a dojrzałymi krajami zajmie nam kolejne dekady. Na niską skłonność do oszczędzania nakłada się przekonanie, że państwo powinno zapewnić emerytom niezbędne środki do życia. Pokutuje też odziedziczona po minionym ustroju logika: dlaczego mam dziś ponosić wyrzeczenia, a w przyszłości i tak nic z tego nie będę miał?

 

Prawie 40% pracujących Polaków w ogóle nie zastanawia się, co czeka ich na emeryturze. 78,5% badanych deklaruje, że nie robi nic, by zapobiec pogorszeniu się materialnego standardu życia na emeryturze.

 

W efekcie prawie 40% pracujących Polaków w ogóle nie zastanawia się, co czeka ich na emeryturze, a zaledwie 32% myśli o tym przynajmniej od czasu do czasu. 78,5% badanych deklaruje, że nie podejmuje żadnych działań mających zapobiec pogorszeniu się materialnego standardu życia na emeryturze. Takie wnioski płyną z publikacji Europejskiego Kongresu Finansowego „Świadomość emerytalna Polaków” prof. Janusza Czapińskiego i prof. Marka Góry.

Zmiana nastawienia uczestników systemu emerytalnego wymaga wzrostu świadomości, wiedzy i umiejętności samodzielnego zadbania o standard emerytury. Proces ten mogłyby przyśpieszyć inteligentne zachęty sprzyjające powstrzymywaniu się od bieżącej konsumpcji na rzecz zwiększonej konsumpcji na emeryturze. Wspomniane badania potwierdzają, że wymierna, odczuwalna i zrozumiała dla ogółu oszczędzających „dotacja” mogłaby być silnym katalizatorem skłonności do długoterminowego oszczędzania. 68% ankietowanych przez prof. Janusza Czapińskiego i prof. Marka Górę przyznało, że byłoby w stanie wpłacać pewną sumę miesięcznie (najczęściej 100 zł, ale dobre i to na początek), gdyby do płaconej przez nich składki dokładało się państwo lub pracodawca.

Dlatego, porównując najbardziej efektywne systemy emerytalne na świecie, warto poddać szczególnej analizie te rozwiązania, które skutecznie zachęcają do indywidualnej trzecio- i czwartofilarowej zapobiegliwości. Oto ciekawe przykłady z różnych stron świata. Łączy je powszechność, którą udało się osiągnąć dzięki prostocie, przejrzystości (zapewnianej m.in. poprzez możliwość kontroli online stanu konta) i atrakcyjnym formom subsydiowania (zarówno przez rząd, jak i pracodawców) osób, które zdecydowały się oszczędzać na emeryturę.

 

KiwiSaver (Nowa Zelandia)

Ten unikalny program emerytalny został wprowadzony w 2007 roku, by pobudzić oszczędzanie na emeryturę. Program jest dobrowolny, ale dzięki temu, że pracownicy są do niego zapisywani automatycznie (mogą również przystąpić osoby samozatrudnione, a nawet nieaktywne zawodowo), jest on de facto powszechny; obejmuje ok. 60% mieszkańców kraju. W płatności składek partycypują uczestnicy programu, ale także państwo oraz pracodawcy. Przez pierwsze lata funkcjonowania systemu państwo przeznaczało dodatkową premię (1000 dol. nowozelandzkich) dla osób, które zdecydowały się pozostać w programie. Atutem programu jest ogromna elastyczność: uczestnicy mają do wyboru różne poziomy składek (od domyślnych 2% do 8% wynagrodzenia) oraz ponad 180 programów o różnej strategii inwestycyjnej i profilu ryzyka, oferowanych przez 32 podmioty – banki, towarzystwa emerytalne, a nawet rząd.

Narodowy system oszczędności emerytalnych (NPSs,  Wielka Brytania)

Realizowany od 2012 roku program ma zwiększyć liczbę osób oszczędzających (w tym przełamać inercję tych, którzy mogliby oszczędzać na emeryturę, ale tego nie robią) oraz kwotę oszczędności. Członkostwem w NPSs, podobnie jak w KiwiSaver, automatycznie objęci są pracownicy (ale mogą wystąpić z programu); dobrowolność wyboru pozostawiono osobom pracującym na własny rachunek. W systemie partycypują pracownicy (4% wynagrodzenia), pracodawcy (3%) i rząd (1%).

Emerytury Riestera (Niemcy)

Rozwiązanie to przyjęło swoje określenie od nazwiska ministra spraw socjalnych, autora reformy z 2001 roku. Kręgosłupem programu są państwowe dotacje dla osób, które oszczędzają w ramach dodatkowych indywidualnych planów emerytalnych. Dopłaty przysługują zarówno samym pracującym, jak i ich dzieciom – warunkiem otrzymania maksymalnego dofinansowania jest wpłata własna do programu (4% wynagrodzenia). Wpłacone składki i dotacje można odliczyć od podstawy opodatkowania. Konstrukcja programu pozwoliła w istotny sposób zaktywizować osoby mniej zamożne, które wcześniej nie były w stanie regularnie oszczędzać na emeryturę.

E-platforma (Dania)

Od 2007 roku Duńczycy mogą w jednym miejscu sprawdzić stan swoich rachunków emerytalnych, obliczyć prognozowaną wysokość świadczenia itp. Przejrzysta informacja sprzyja wytrwałości w oszczędzaniu, ale może też stanowić dodatkową mobilizację – jeśli spodziewana emerytura nie spełnia oczekiwań. Dania, obok Szwecji, jest jednym z tych krajów, w którym bardzo dużą popularnością cieszą się indywidualne konta emerytalne, funkcjonujące na wzór naszych IKE.

Konta emerytalne w jednej państwowej instytucji (Szwecja)

Prywatnymi kontami zarządza jedna państwowa agencja, dzięki czemu mieszkańcy Szwecji mogą przenosić dowolnie środki pomiędzy funduszami inwestycyjnymi, nie ponosząc z tego tytułu żadnych kosztów. Wybór strategii inwestycyjnych mają niemal nieograniczony – dzięki ofercie 650 funduszy.

Fundusze emerytalne non-profit (Holandia)

Efektywnemu budowaniu kapitału na emeryturę sprzyja fakt, że drugofilarowe emerytury kapitałowe są zarządzane przez organizacje działające w formule non profit. Fundusz może być skierowany do pracowników określonego sektora (największy ma ok. miliona członków), pojedynczej firmy, a nawet do konkretnych osób (np. przedstawicieli tzw. wolnych zawodów). Holenderskie fundusze emerytalne zarządzają kapitałem większym od rocznego PKB tego kraju.

Powszechne fundusze pracownicze (Australia)

W ten sposób na emeryturę oszczędza ok. 90% mieszkańców Australii. Składka do programu wynosi obecnie 9% pensji (do 2020 roku ma wzrosnąć do 12%). Mniej więcej 1/5 zatrudnionych decyduje się na dobrowolne zwiększenie składek płaconych w ramach pracowniczych systemów kapitałowych.

 

 
Opracowanie,
Zespół Pioneer Pekao TFI S.A.


Skontaktuj się z nami

Centrum Obsługi Klienta:
801 641 641 lub (+48) 22 640 40 40
PioneerCOK@pekao-fs.com.pl