Ten serwis wykorzystuje pliki cookie w celu ułatwienia nawigacji i lepszego dostosowania strony do preferencji użytkownika. Pliki te można zablokować w dowolnym momencie, zmieniając ustawienia przeglądarki internetowej.

Dowiedz się więcej.
Pioneer Pekao Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A.
Jesteś w: Poradnik > Bank centralny: aktor wielu ról

Bank centralny: aktor wielu ról

Powrót »
Dodano: 25.04.2017
Bank centralny: aktor wielu ról

Od czasu ostatniego globalnego kryzysu finansowego banki centralne poszerzyły swoje funkcje. Nie tylko stoją na straży stabilności pieniądza i poziomu inflacji, lecz także muszą dbać o stabilność całego systemu finansowego.


Historia światowej bankowości centralnej liczy sobie niecałe 350 lat. Pierwszą tego typu instytucją był powołany w 1668 roku Szwedzki Bank Państwowy (Sveriges Riksbank). Niebawem śladem Szwecji poszły inne kraje. Jeszcze w XVII wieku bank centralny powstał w Anglii, a w XVIII wieku w Hiszpanii, USA oraz we Francji. W XIX wieku powstały m.in. Bank Polski (1828) oraz niemiecki Reichsbank. Dzisiaj takie instytucje funkcjonują niemal we wszystkich krajach świata.

Z upływem lat, wraz z powoływaniem nowych banków centralnych, zwiększały się uprawnienia tych instytucji. Poza podstawową funkcją emisyjną i towarzyszącą jej obsługą finansową państwa banki centralne zaczęły pełnić funkcję kredytodawcy ostatniej instancji, wspomagając potrzebujące instytucje bankowe kredytem pod zastaw instrumentów finansowych.

Serce systemu

Według definicji Portalu Edukacji Ekonomicznej NBP bank centralny to instytucja odpowiedzialna za funkcjonowanie systemu bankowego oraz prowadzenie bieżącej polityki pieniężnej państwa. W praktyce gospodarczej wyróżnia się dwa modele relacji banku centralnego i państwa: bank centralny niezależny od państwa (samodzielnie ustalający cele i dobierający narzędzia) oraz bank centralny zależny od państwa (rządu).

Bank centralny pełni trzy podstawowe funkcje: banku emisyjnego, banku banków oraz centralnego banku państwa. Narodowy Bank Polski jako bank centralny ma wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. NBP określa wielkość ich emisji oraz moment wprowadzenia do obiegu. Ponadto organizuje obieg pieniężny i reguluje ilość pieniądzy w obiegu. W stosunku do banków NBP pełni funkcje regulacyjne służące zapewnieniu bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego. Organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące rozrachunki międzybankowe i aktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku pieniężnym. Narodowy Bank Polski jest odpowiedzialny za stabilność i bezpieczeństwo całego systemu bankowego, pełni funkcję banku banków. Ponadto nadzoruje systemy płatności w Polsce. NBP prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, rachunki bankowe rządu i centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych i państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.

Strażnik wartości pieniądza

Podstawowym celem banku centralnego jest utrzymanie stabilnego poziomu cen. Narodowy Bank Polski przyjął strategię celu inflacyjnego w 1998 roku, a od 2004 roku realizuje ciągły cel na poziomie 2% +/– 1 pkt procentowy.

Strategia bezpośredniego celu inflacyjnego pomimo krytyki, której została poddana po ostatnim globalnym kryzysie, pozostaje jedną z najbardziej popularnych strategii stosowanych przez banki centralne na świecie. Według Piotra Żuka, autora opracowania „Strategia bezpośredniego celu inflacyjnego”, strategię tę realizuje ok. 30 banków centralnych, a kolejne banki decydują się na jej przyjęcie.

Spośród najbardziej znanych alternatywnych strategii można wymienić strategie kontroli podaży pieniądza oraz kontroli kursu walutowego. Ta pierwsza była szczególnie popularna w latach 70. i 80. ubiegłego wieku wśród banków centralnych gospodarek rozwiniętych. W tym czasie realizowały ją banki centralne Stanów Zjednoczonych, Republiki Federalnej Niemiec, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. W ramach tej strategii banki centralne zobowiązywały się do utrzymywania wzrostu podaży (ilości) pieniądza w gospodarce na zadanym poziomie, co miało przyczyniać się do stabilizowania inflacji.

Natomiast druga strategia polega na tym, że bank centralny zobowiązuje się do utrzymywania stałego kursu swojej waluty wobec walut innych gospodarek, np. dolara amerykańskiego. Problemem w stosowaniu tej strategii jest jednak to, że bank centralny może nie być w stanie kontrolować kursu walutowego. Instytut Ekonomiczny NBP w swojej publikacji argumentuje, że cel inflacyjny jako kierunkowskaz działań jest zrozumiały dla społeczeństwa.

Równocześnie relatywnie łatwo jest ocenić i rozliczyć skuteczność banku centralnego. Wystarczy bowiem porównać faktyczną inflację w gospodarce na przestrzeni ostatnic lat z celem inflacyjnym.

 

Bezpośredni cel inflacyjny pomimo krytyki pozostaje jedną z najbardziej popularnych strategii stosowanych przez banki centralne na świecie. Wykorzystuje ją ok. 30 banków centralnych, a kolejne decydują się na jej przyjęcie.

 

Jednak najważniejszą zaletą strategii bezpośredniego celu inflacyjnego jest to, że pozwala ona bankom centralnym elastycznie reagować na sytuację w gospodarce. Banki centralne zobowiązują się do utrzymania inflacji na poziomie celu inflacyjnego w tzw. średnim okresie, który ekonomiści definiują mało precyzyjnie jako kilka, a czasem nawet kilkanaście kwartałów.

Polityka makrooszczędnościowa

Rada Polityki Pieniężnej dokonywała pewnych modyfikacji rozumienia i sposobu realizacji strategii polityki pieniężnej NBP , zachowując przy tym jej fundamenty (tj. sam cel oraz reżim płynnego kursu walutowego). Jak wynika z opracowania „Ewolucja strategii celu inflacyjnego w wybranych krajach”, wydanego przez Instytut Ekonomiczny NBP, modyfikacje te przed kryzysem dotyczyły zwiększenia zakresu komunikacji polityki pieniężnej, natomiast po kryzysie – sygnalizowania możliwości pójścia pod prąd (strategia leaning against the wind), gdyby pojawiło się ryzyko narastania bańki na rynku aktywów. Po kryzysie zaakcentowano także mocniej większą skłonność banku do interwencji walutowych (gdyby były konieczne do zapewnienia stabilności makroekonomicznej i finansowej kraju) oraz podkreślono znaczenie elastyczności w prowadzeniu polityki pieniężnej. Pojawił się też postulat uznania polityki makroostrożnościowej za ważny instrument krajowej polityki stabilizacyjnej.

W krytyce banków centralnych w czasie globalnego kryzysu finansowego zarzucano władzom monetarnym, że zbyt dużą wagę przywiązują do zapewnienia stabilności cen, zaniedbując inne ważne zagadnienia, przede wszystkim kwestię stabilności systemu finansowego. Z tego powodu w 2012 roku Rada Polityki Pieniężnej postanowiła przypomnieć, że elastyczność jest jedną z podstawowych cech strategii celu inflacyjnego. Wskazano wtedy, że politykę makroostrożnościową można traktować jako „dodatkowy instrument polityki stabilizacyjnej banku centralnego”, oraz zaznaczono, iż bank centralny powinien odgrywać główną rolę w prowadzeniu tej polityki.


Główne obszary działalności Narodowego Banku Polskiego

Główne obszary działalności Narodowego Banku Polskiego

 

W 2015 roku do ustawy o NBP dodano zapis, że „zadaniem NBP jest działanie na rzecz wyeliminowania lub ograniczenia ryzyka systemowego w systemie finansowym”. Ponadto wprowadzono nowy rozdział poświęcony relacjom NBP z Komitetem Stabilności Finansowej, który jest organem właściwym w zakresie nadzoru makroostrożnościowego w Polsce.

Globalna zmiana kursu

Od czasu kryzysu, zapoczątkowanego przez upadek Lehman Brothers w 2008 roku, banki centralne różnych państw w większym lub mniejszym stopniu zmieniły swoje strategie.

W wielu krajach banki centralne odpowiadają przede wszystkim za stabilność cen, a inne cele mogą być realizowane, o ile nie zagrożą temu pierwszemu. Tak funkcjonował np. Niemiecki Bank Federalny; obecnie to podejście przyjął także Europejski Bank Centralny (EBC).

W innych krajach, choćby w USA, bank centralny w porozumieniu z rządem realizuje grupę równoważnych celów. Inflacja nie jest wtedy najważniejsza, a bank centralny w swojej polityce musi zwracać baczniejszą uwagę na zagadnienia wzrostu gospodarczego.

„Od czasu kryzysu finansowego zmieniła się rola banków centralnych. Na świecie wytworzyły się dwa modele bankowości centralnej” – mówił dla Polskiego Radia 24 dr Waldemar Kozioł z Uniwersytetu Warszawskiego. „W modelu amerykańsko-francuskim bank centralny jest rzeczywiście odpowiedzialny w polityce gospodarczej za grupę celów, w tym m.in. poziom inflacji, stóp procentowych, ale też poziom bezrobocia i koniunkturę gospodarczą. Funkcjonuje też tzw. model niemiecki, którego obecnie reprezentantem jest EBC. Kluczowym celem jest tu cel inflacyjny. Natomiast wszystkie inne są mu podporządkowane” – wyjaśniał dr Waldemar Kozioł.

 

Wielu analityków podkreśla, że Fed lepiej radzi sobie z sytuacją po kryzysie niż EBC, ponieważ nie ucieka przed niestandardową polityką pieniężną.

 

Niestandardowe podejście

Wielu analityków podkreśla, że Fed lepiej radzi sobie z sytuacją po kryzysie niż EBC, ponieważ nie ucieka przed niestandardową polityką pieniężną. Wprowadzenie tzw. luzowania ilościowego, czyli bezpośredniego zakupu papierów wartościowych przez Fed w czasach kryzysu, dostarczało płynności sektorowi finansowemu. To gwarantowało finansowanie projektów inwestycyjnych i ograniczenie kosztów obsługi długoterminowego zadłużenia gospodarstw domowych. 

Wydana przez NBP publikacja „Ewolucja strategii celu inflacyjnego w wybranych krajach” podaje przykłady wpływu kryzysu finansowego na politykę banków centralnych. Na przykład w Islandii w sytuacji kryzysu systemu finansowego Bank Islandii został zmuszony do podporządkowania swojej polityki pieniężnej celom związanym z przywracaniem stabilności sektora bankowego. Ze względu na wielkość zadłużenia sektora prywatnego w walutach obcych najważniejsze okazało się zahamowanie deprecjacji islandzkiej korony. Bank utrzymał jednak strategię celu inflacyjnego, zaznaczając, że stabilizacja inflacji pozostaje długookresowym celem polityki pieniężnej. Przeciwdziałanie dalszemu osłabieniu się kursu islandzkiej korony w warunkach silnie podwyższonej inflacji było przy tym spójne z dążeniem do obniżenia tempa wzrostu cen.

 

 

 
Opracowanie,
Zespół Pioneer Pekao TFI S.A.
Skontaktuj się z nami

Centrum Obsługi Klienta:
801 641 641 lub (+48) 22 640 40 40
PioneerCOK@pekao-fs.com.pl